DE BALAS E LIBROS

Hai algún tempo tiven a oportunidade de contemplar algunhas das xoias bibliográficas da Universidade Complutense de Madrid. Na sala da improvisada exposición, había tesouros de valor incalculábel: fermosos manuscritos medievais delicadamente iluminados, edicións antigas e estrañas de obras da literatura universal, libros curiosos na súa encadernación, na súa forma ou no seu contido. Entre todos aqueles testemuños da historia dos homes, había dous superviventes que chamaron especialmente a miña atención: viviran moito e saíran vivos, aínda que non indemnes. Eran dous volumes de tamaño bastante máis grande do que hoxe entendemos como habitual, coas follas gastadas e amarelas. Un deles tiña un burato de bala que deixaba pasar a luz a través do seu corpo de palabras. O outro aínda levaba a bala aloxada no corazón.

Durante a guerra civil, no tempo no que aínda non existían os chalecos antibalas, aqueles libros serviran de protección aos homes. Os soldados non só escribiran cartas de despedida nas follas en branco, non só usaran o seu papel para facer lume co que quentarse, senón que idearan a forma de aproveitar a súa materialidade como defensa. Ao parecer, os libros son un dos mellores escudos contra as balas porque as súas múltiples capas de follas reducen progresivamente a velocidade do proxectil ata detelo.

Eu, que sempre supuxera que a literatura tiña unha función de escudo contra todos os males do mundo, comprobei in situ que esta calidade era tamén física. E máis alá de cavilar sobre a importancia do libro material por oposición ao libro en soporte virtual, que pasou como unha exhalación pola miña cabeza, comprendín dunha vez por todas a inxente necesidade que ten o ser humano de compartir libros, sexa como obxectos ou como esencias. Os libros salvan da rutina, das imposicións, salvan da mediocridade e salvan, sobre todo, da ignorancia. Todos os ditadores da historia comprenderon a capacidade protectora dos libros e sempre que alguén quixo prohibir o pensamento, prohibiu antes a palabra. Quen le abre a súa mente a novas experiencias, entra na realidade e constrúe a súa visión da mesma, ou, polo contrario, evádese dela. Quen escribe, axuda a que funcione esa viaxe de ida e volta, facilita que sexan posíbeis a singradura e o retorno. E, na consciencia de saber que a ponte existe, tanto o lector como o escritor están a salvo.

En calquera viaxe e, máis aínda, naquela en que se procura a liberdade, é preciso, por tanto, ter un refuxio. E, canto máis aberto é o espírito de quen a vive, máis confortábel debe ser o acubillo. Se cadra por iso, os escritores de literatura infantil e xuvenil sabemos que a nosa ollada do mundo ten que ser amplísima e cubrir tanta extensión de terreo como sexa posíbel. Por iso penso que as portas desta literatura non poden ter follas que as pechen. Pode ser, tamén, que esta necesidade de facer literatura para nenos e mozos sexa en certa medida unha resposta ás múltiples armas da nosa sociedade. Todos vivimos bombardeados en moitos frontes, a praga dos nosos días son os bombardeiros. Como escapar desta abafante abundancia de armas? Como resistir a traxectoria dos proxectís e seguir correndo ao descuberto?

No noso mundo, existen armas suficientes para acabar con todo e con todos. Hai armas brancas, armas de fogo, armas de dobre gume, armas físicas e ideolóxicas. O concepto de arma espallouse ata chegar a todos os recantos da nosa sociedade e, porén, non aconteceu o mesmo co caso do escudo. Xa ninguén pensa na concepción primaria deste termo, na idea dunha protección material e tanxíbel, relegada agora aos filmes de combates antigos e de homes bárbaros que loitaban corpo a corpo. Perdemos o concepto do libro como escudo porque, sinxelamente, perdemos o concepto do escudo. Pero nas pequenas batallas dos nosos días os feridos seguen a ser, como foron sempre, os que aínda non aprenderon a se defender dos perigos.

Nos tempos que corren, en todos os aspectos, precisamos cada vez máis estar protexidos, facernos fortes, ser nós mesmos. Precisamos deixar os camiños limpos para poder circular a salvo e para que os que veñen detrás de nós tamén os transiten. Precisamos, pois, de libros que nos fagan libres, en todas as idades e condicións, pero sobre todo cando somos máis vulnerábeis. Quen non lembra esa historia lida na súa infancia, esa que reaparece como unha pantasma na contorna das palabras de cada nova lectura? Temos que volver mirar os libros como o que son, promesa e defensa, e facer que os que nos seguen perpetúen a nosa ollada. Non esquecer nunca a función máis elemental da literatura, porque algunhas veces o ataque  e a blindaxe son a mesma cousa.

Non desestimemos, entón, a axuda dos libros á hora de parar as balas.

Texto: Andrea Maceiras

Literatura e ciencia (IV). GENIUS

Aínda que non fose o primeiro en usalo, foi Vernor Vinge, científico e escritor de ciencia ficción, quen popularizou a expresión singularidade tecnolóxica para referirse a un punto crítico no desenvolvemento humano no que os cambios serán tan acelerados e profundos como nunca o foron na historia, imposibles de predicir nin sequera a curto prazo e darán lugar a un mundo irrecoñecible. Ese punto, segundo el, vaise acadar basicamente por dous camiños, que nalgúns tramos corren parellos: o desenvolvemento computacional e a manipulación biolóxica.

En principio, a quen lle amarga que as máquinas calculen máis rápido, que os computadores sexan cada vez máis pequenos e se podan levar a calquera parte, que nos fornezan coa enxeñería máis ousada, a cirurxía máis precisa, a condución máis segura? Ofrécennos servizos que non precisamos consumir, pero así dinamizan a economía. Facilitaron a globalización dos mercados e fixéronnos así máis inermes fronte ás corporacións que adquiriron proporcións e mecanismos esmagadores, pero déronnos a ilusión de dispor de información instantánea de calquera parte do globo, de calquera grao de interese. E máis aínda, ou aínda peor -pois esa ilusión informativa xa agromara na época catódica- déronnos a falsa idea de que as redes, a web 2.0, traían máis liberdade ao mundo. Xa non era a frustración impotente e televisiva de ter noticia do que pasa pero non poder facer nada. A nova web proporcionaba unha capacidade de intervención que parecía compensar o perdido coa globalización. Houbo -quen pode crer aínda nela?- houbo unha miraxe de ciberactivismo, chegamos a crer iso tan publicitado de que as redes sociais movían revolucións, molaba, facíanos habitantes dun mundo mellor, mesmo xustificaba a posesión dese smartphone que mercaramos cun certo remorso.

E igual que na evolución das redes informáticas e os seus dispositivos hai tanto aspectos escuros como luminosos, non será diferente o que ocorre coa manipulación biolóxica.

Biotecnoloxía ou selección xenética tense feito dende bíblicos tempos, e antes tamén, ao escoller para cruzar os exemplares que máis enchían o ollo do gandeiro, e a bolsa, por seren moi leiteiros, medraren axiña, resistiren as inclemencias… Mais cando se empregan técnicas de corta e pega dun xen dunha planta nun cromosoma dunha bacteria, poño por caso, falamos de enxeñería xenética e a cousa ponse máis seria. Aí estamos xa nun punto de inflexión na evolución biolóxica, a nosa especie modifica o proceso de herdanza xenética de xeito tan profundo que esa herdanza xa non é… a que viñamos herdando.

A cara luminosa: as aplicacións médicas, o remedio ou a mellora da calidade de vida dos enfermos de diabete, cancros, e outras moitas doenzas. A cara escura: non a coñezo no eido da medicina -un tema demasiado delicado como para que se lle dea publicidade a prácticas dubidosas como modelado de individuos, segregación xenómica, que sei eu-, pero noutros, como o da agricultura, hai exemplos ben claros. O que interesou ás primeiras empresas (velaí o xigante agroquímico Monsanto, dende a década dos noventa do pasado século) foi crear especies de soia, millo e outros cereais capaces de resistir aos propios herbicidas da corporación. Negocio redondo. Véndenlle ao agricultor o tóxico e maila planta resistente ao tóxico, e para rematar o sufrido comprador non pode empregar libremente parte da colleita para sementar o ano vindeiro, pois é propiedade intelectual de Monsanto, e tenlle que comprar de novo a eles a semente. Chamarlle kafkiano é pouco.

Así, unha tecnoloxía que se enxergaba como solución para o problema de alimentar a unha poboación en constante e exponencial crecemento estreábase do xeito máis lamentable con produtos que buscaban exclusivamente o incremento dos beneficios da corporación, con total desprezo da biodiversidade e dos efectos incalculables que podían ter eses produtos ao se liberar no medio ambiente. Se a iso engadimos as prácticas neocolonialistas da corporación e a chantaxe aos gobernos parar asegurarse mercados abertos, para agachar nos etiquetados os produtos obtidos con esas tecnoloxías, para intentar patentar xenomas de especies ceibes con potenciais usos farmacolóxicos, e outras de similar respecto ao ben común e á lexislación dos países, o cadro xeral ensombrécese ben, e o que podemos imaxinar sobre a enxeñería xenética en animais e humanos e de todo menos tranquilizador.

E remato, que me estou estendo de máis nesta presentación. Vivirán as vindeiras xeracións un período no que estas tecnoloxías eclosionarán, quizais con ese punto de singularidade, mais eu, con menos optimismo ca R. Kurzweill (1) sobre a miña esperanza de vida, non creo que o vexa, e matino sobre el en relatos coma este: Genius (2).

Se queres ler o texto, clica aquí. GENIUS

Texto: Cris Pavón

(1) Ray Kurweill: Persoeiro que ten escrito moito sobre a singularidade e a súa proximidade, pero ao que vou
deixar para outra ocasión.
(2) Genius: relato incluído na miña novela Limiar de conciencia.

ÚLTIMO CAPÍTULO – INFERNO E ORQUESTRA

…. E VOLTA  A EMPEZAR

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto

CAPÍTULO VIII – INFERNO E ORQUESTRA

Ao cabo, que queda? Conformarse co diñeiro, tentar medrar nun novo posto ou buscar as respostas ou, por que non, a vinganza debida? Xa non hai ánimos para novas festas de San Xacobe e si unha profunda mágoa. Pode que o único consolo sexa chorar e rezar polos desaparecidos, xunta toda a comunidade, nese mesmo templo que un ano e un día antes foi o escenario do maior pesadelo imaxinado aínda que, está de verdade rematado?

Lectoras e lectores, estamos no penúltimo episodio deste inferno e orquestra pero, a piques do final? Compróbeno vostedes neste capítulo VIII.

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto

CAPÍTULO VII – INFERNO E ORQUESTRA

Parece que todo irá rematando, traxicamente ou coa mínima esperanza de poder ver ao ser amado a salvo. Non hai finais felices cando una hecatombe apocalíptica fixo presa da túa aldea e nada volverá ser o mesmo.  Algo no que xa non pensarán nunca máis quen está nesoutro lado da vida. O importante seguirá sendo a busca desa carne viva que, ignorante, tenta arranxar (ou seica agochar?) a catástrofe.

As cousas distan de rematar, por moito que os nosos atribulados protagonistas así o cheguen a supoñer.

Benvidas e benvidos a este antepenúltimo chanzo de Inferno e orquestra: o seu capítulo VII.

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto

CAPÍTULO VI – INFERNO E ORQUESTRA

Por que ninguén quere explicar o que pasa? Os que esperan abaixo angustiados soportan esa tortura mentres os que seguen loitando pola súa vida teñen ademais o inimigo engadido da loucura ante o desesperado da situación. Hai que fuxir, pero as estratexias revélanse tráxicas cando veñen ditadas pola frustración do encerro e o desexo de vinganza. Ademais, non hai nada menos apropiado que a vaidade como asesora dos plans a vida ou morte, unha morte pervertida que parece axexar tras a porta, nunha fuga imposible.

Estamos máis cerca do inferno ou da salvación? Lean o capítulo VI de Inferno e orquestra.

Velaquí o capítulo VI de Inferno e orquestra.

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto

Teresa Barberena contribúe ao Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a muller co poema ‘B/Valor’

Como o 25 de novembro é o Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller quero contribuír a esta data publicando no espazo “Xuntanza de escritoras” o poema B/Valor.

A peza divídese en catro partes. As tres primeiras, Babuña, Bategada e Balloada, son intensidades da choiva. A babuña (ou orvallo); a bategada, (o chaparrón); e a balloada, (a choiva prolongada). Estes versos fan referencia á violencia contra a muller, neste caso, María, que está chea de Balor polas breas (palizas), polas bategadas continuas. A última parte, Escampa, é a liberación grazas a que María consegue encherse de Valor.

O ritmo do poema e o son das palabras, na primeira parte maioritariamente compostas de -b e -p e na última de -v, buscan que o lector sinta a dor de María. Acaba o poema con esperanza grazas ao valor de moitas mulleres de voar, de agarrar a vida.

Se queres ler o texto clica aquí.

CAPÍTULO V – INFERNO E ORQUESTRA

O pesadelo intensifícase cando comprobas que quen máis queres nunca estivo a salvo, e só a esperanza de poder salvar á túa pequena evítache acabar con todo. Na casa, as cousas non van mellor, pois salvarse do perigo maior pode abrir a caixa de Pandora dos instintos máis perigosos. Tan só quen xa non camiña no mesmo lado da vida vese libre desas angustias, pero, pola contra, segue presa doutras ansias máis primarias. A fame é un pozo sen fondo que obriga a buscar e buscar, sen conciencia de riscos ou mesmo dunha mera orientación en contornos até hai pouco ben coñecidos.

Velaquí o capítulo V de Inferno e orquestra.

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto

SABEDORÍA POPULAR, de Beatriz Lorenzo

A tradición é algo moi arraigado en Galicia, e parte desa tradición son os refráns e ditos que sazonan o transcorrer das vidas, funcionando como advertencia, aviso ou simple moralexa para as nosas accións.

Este microrrelato que traio a Xuntanza de Escritoras ten un protagonista que toma os refráns moi en serio… tan en serio que o acaban conducindo a un final inesperado e arrepiante.

Sabedoría Popular gañou a VIII Edición do Certame de Microrrelatos “Lonxa Literaria” de Moaña

Se queres ler o texto clica aquí.

CAPÍTULO IV – INFERNO E ORQUESTRA

Onde os medos que pasan os que están a salvo se unen ao inmenso terror de moverse polo medio dese inferno. Porén, se o inferno son os outros, pode pagar a pena tentar a fuxida, pois, ademais, nada semella peor que a dúbida polos teus, indefensos na profundidade desa noite terrible. Por outra banda, nunca se está a salvo, sobre todo se entre quen te acompaña está o xerme dese mal, engadido desgraciadamente a esa miseria humana que tan pouco axuda.

Se aínda teñen ánimos ante esta presentación, pasen e lean este IV capítulo de Inferno e orquestra e consideren seriamente onde están de verdade os monstros.

Se queres ler o texto clica aquí.

Foto